Koroner kalp hastalığı riskini arttıran, ortadan kaldırabilen bir risk faktörü olan HOMOSİSTEİN yıllardır biliniyor ancak çok az tanınıyor.

Harward Halk Sağlığı Okulu öğretim üyelerinden Dr.Meir Stamper'in açıklamasına göre;
HOMOSİSTEİN miyokard infaktüsüne ve felce yol açan kalp damar hastalıkları, yaşam süresinin kısalmasına ve yaşam kalitesinin düşmesine neden olan hastalıkların başında geliyor. Kan homosistein düzeyi yüksekliğinin koroner kalp hastalığı riskini arttıran bir risk faktörü olduğu tespit edilmiştir. Homosistein koroner kalp hastalığı arasındaki ilişkiyi net olarak göstermesine rağmen toplumumuzun bu konudaki bilgi düzeyi maalesef arzu edilen düzeyde değildir.

HİPERHOMOSİSTEİN'İN NEDEN OLABİLECEĞİ HASTALIKLAR VE BOZUKLUKLAR:
- Kalp krizi
- Osteoporoz
- Felç
- Presbiyopia
- Venöz tromboz
- Alzhemer'dan kaynaklanan hafıza kaybı
- Tekrarlayan düşük tehdidi
- Doğum hataları nöral tüp defekti
- Prematüre doğum
- Hamilelikte hipertansiyon
- Çok düşük doğum kilosu


HOMOSİSTEİN'İN ZARARLI ETKİLERİ NASIL MEYDANA GELİR?
1969 yılında Dr.Kilmer McCuly homosisteinin kardiyovasküler hastalıklarla ilişkisi olduğunu tespit etti. Bu çalışmaya göre metabolizmadaki bir genetik hata nedeniyle Hcy düzeyi 100umol üzerinde çıkan çocuklarda arterdeki ileri düzey hastalıklar çok erken yaşta ölümle sonuçlanmıştır. Homosistinüria olarak adlandırılan bu genetik bozukluk sonucu gençlerde bazen beyni besleyen damarlarda ileri derecede pıhtılaşma görülürken bazı durumlarda da karotit duvarlarında ciddi kalınlaşmalar rapor edilmiştir.

Kan homosistein yüksekliğinde zararlı etkiler başlıca iki metabolizma ile meydana gelir;
1) Homosistein yüksekliği ile ilişkili olarak üretimi artan serbest radikal yapısındaki maddeler damar duvarlarını zedelerken yumuşak doku hücrelerinin gelişimini destekler ki her iki durumda kanallarda daralmaya yol açan lezyonlara neden olur.
2) Diğer yandan da homosisteinin pıhtılaşma mekanizması üzerinde yaptığı bozucu etki nedeniyle damar içinde pıhtı oluşma eğilimi artar. Her iki zaralı etkinin bir araya gelmesi sonucunda damar sertliği gelişme süresi hızlanır ve damar içinde pıhtı oluşma riski yükselir.

1995 Robinson'un yayınladığı çalışma bulgularına göre artan homosistein serum düzeyleri ile koroner kalp hastalığı risk artışı arasında pozitif bir korelasyon saptanmıştır. Her pozitif korelasyon homosistein ile ateroskleroz/koroner kalp hastalığı arasında doz-etki ilişkisinin kanıtını oluşturmaktadır. Homosistein konsantrasyonundaki her 5umol/L'lik kademeli artış koroner kalp hastalığı oluşum riskini % 240 oranında arttırmaktadır.

Serum homosistein düzeylerinin artışı ile kronik kalp hastalıkları arasındaki ilişkiyi araştıran bir başka çalışmada serum homosistein düzeylerindeki düzenli artışı kalp damar hastalıkları riskini 6,7 kata varan oranlarda arttığı dramatik bir biçimde gözlenmiştir.

Ubbink ve arkadaşları;
Homosistein düzeyleri ile tıkalı koroner damar sayısı arasındaki doğru orantıyı gösteren birinci örnek spor sonrası göğüs ağrısı olan iki vakada:
Birincisinde serum homosistein düzeyi 13,6 umol ve bir koroner damarda kısmi tıkanıklık saptandı.
İkincisinde ise serum homosistein düzeyi 18,2 umol/L ve üç majör koroner arterin tıkalı olduğu görüldü.Ubbink grubunun çalışmasında vakaların ancak % 34,9'unda serum kolesterol düzeylerinin yüksek olduğunu ve yüksek düzeylerde tıkalı koroner damar sayısı arasında anlamlı bir ilişki bulunmadığı saptandı.

Van Eckardstein ve arkadaşları;
Homosistein düzeylerinin daralan veya tıkanan damar sayısıyla orantılı olduğunu ancak serum kolesterol düzeyleri ile tıkalı damar sayısı arasında orantısal bir ilişki bulunmadığını saptamışlardır.

Utah Tıp Fakültesinden Hopkins, konuya önemli katkıda bulunan çalışmasında kalp, beyin ve ekstremite damarlarında daralma saptanmıştır. Kadınlarda; serum homosistein düzeyleri 19 umol/L ve üzerinde olan kadınlarda kronik kalp hastalıkları riskinin serum homosistein düzeyi 9 umol/L ve daha az olan kadınlara kıyasla 12,8 kat daha fazla olduğu saptanmıştır. Kan homosistein düzeylerinin kronik kalp hastalıklarında bağımsız bir risk faktörü olarak önem taşıdığı gözlenmiştir.

Sigara içen kişilerde homosistein düzeyleri yüksek olduğundan arter tıkanması riski 4 katına çıkmakta ve hipertansiyon eşlik eden vakalarda 2 kata varan risk artışı görülmektedir.

Kronik kalp hastası olan vakaların tümünde kolesterolü etken risk faktörü olarak sorumlu tutmak mümkün değildir. Ayrıca tıkalı koroner arter sayısı ile kolesterol düzeyleri arasında da orantısal bir ilişki mevcut değildir.

Homosistein kimlerde ölçülmeli?
- Ailelerinde koroner arter hastalığı olanlarda
- Yüksek kolesterol, LDL Kolesterol, Trigliserid düzeyi olan kişilerde
- Geleneksel risk faktörlerine bağlı olmadan koroner arter hastalığı özelliği gösteren kişilerde
- Sigara ve alkol kullananlarda


KORONER KALP HASTALIĞINA YAKALANMA OLASILIĞINI ARTTIRDIĞI BİLİNEN RİSK FAKTÖRLERİ:
1) Kontrol edilmesi ve ortadan kaldırılması mümkün olmayan risk faktörleri;
- Aile Faktörü
- Yaş: Erkeklerde: 45 yaşın üstü , Kadınlarda: 55 yaşın üstü
- Cinsiyet: Kronik kalp hastalıkları riski, erkeklerde kadınlara oranla iki kat daha yüksektir.
Kadınlarda menapoz sonrası kronik kalp hastalıkları riski yüksektir.

2) Kontrol edilmesi ve ortadan kaldırılması mümkün olan risk faktörleri:
- Diyet
- Sigara
- Yüksek tansiyon
- Diabet (Şeker hastalığı): Kontrolsüz şeker hastalığının göz, böbrek, sinir dokusu yanında kalp damarları üzerinde de çok olumsuz etkileri vardır. Şeker hastalarının miyokard enfaktüsü geçirme riski bilinen kalp damar hastalığı olan kişiler kadar yüksek kabul edilir.
- Şişmanlık: Vücut ağırlığı ideal kilonun % 10'undan daha fazla olması kronik kalp hastalıkları riskini arttırır.
- Fiziksel aktive azlığı: Kronik kalp damar hastalığı riskini arttırır.



Kaynaklar:
1) Ubbik,J.B VanderMerWE,A
Vermaak,W.J.H 8 Delport,R,Hemocysteinemia and response Io vitamin supplements Clin.Investig.71,993-988,1993
2) Vanden Berg.M,etal
Hyperhomocyteinemia and endothelial dysfunction in young patients with peripheral arterial occlusive disease eu.
J.clin,Invest,25(3),176-181-1995
3) Mc Cully,K.S.Vascular pathology of homocysteinemia:Implication for the pathogenesis of arteriosclerosis.Am.j.pathol 56,111-128-1969
4) Mc Cully,K.S.Atherosclerosis,serum cholesterol and homocystein theory: A retrospective study of 194 consecutive autopsies,Am.J,Med,Sci,299,217-221-1990
5) Lily.L.Wu.Hopkins,P.N.et al. plasma homocysteine as a risk factor for early Familial Coronary Artery Disease.Clin.Chem.40(4),552-561-1994