Osteo (kemik), poroz (delikli) kelimelerinden oluşan osteoporoza halk arasında "kemik erimesi" denir.

Osteoporoz, kemik mineral içeriği ve organik matriksinin eşit oranında azalarak normal değerinin altına inmesi, buna bağlı olarak kemik kalitesinde bozulma ve kemik kırılganlığında artış ile karakterize metabolik bir kemik hastalığıdır.

Tüm kronik hastalıklarda olduğu gibi Osteoporoz'da yaşam kalitesi olumsuz yönde etkilenmektedir. Osteoporoz hem kadınlarda hemde erkeklerde görülmesine karşın, kadınlarda erkeklere oranla 5 kat daha fazladır. Yaklaşık olarak 65 yaş üzerindeki kadınların 1/3'ünde osteoporoz vardır. 50 yaş üzerindeki beyaz kadınların %20'sinde kalça osteoporoz, %16'sında vertebra osteoporoz görülür.

Kemik Erimesi (osteoporoz) Belirtileri Nelerdir?
Osteoporoz da en sık görülen fiziksel yakınmalar ağrı, mobilitede azalma, omurgada deformite ve boyda kısalmadır. Omurga kemiklerinin karına batması sonucu karın ağrısı sıkça görülür. Hastanın günlük aktivitelerini yapmakta zorluk çekmesi, kısa bir süre ayakta kalmakla sırt ve bel ağrısının ortaya çıkması. Fonksiyon kaybı, sonuçta kişinin bir süre sonra kendini güvensiz ve işe yaramaz hissetmesi deprosyona girmesi, hatta sosyal yönden izole olması en önemli sorunlar olarak karşımıza çıkmaktadır.

Kemik Erimesi (osteoporoz) Gelişimini Çabuklaştıran Sebepler Nelerdir?
- Erkeklerde düşük testosteron
- Düşük kalsiyum ve D vitamini içerikli diyet
- Sigara
- Alkol, çay, kahve
- Hareketsizlik
- Sedanter bir hayat tarzı
- Anoreksiya (iştahsızlık)
- Amenore (regl olmamak)
- Menopoz
- Fenotoin ve barbitüral gibi bazı antikonvilzanlar
- Depresyon (Depresyonda genellikle kortizol düzeyleri yüksektir, bu durumda kemik kaybının artmasına neden olur.)
- Hamilelik ve laktasyonda (süt verme) kemik yapım-yıkımındaki artış nedeniyle hem yapım hemde yıkım parametre artar.

Kemik Erimesinde (osteoporoz) Önleyici Faktörler Nelerdir?
- Kalsiyum ve D vitamininden zengin bir diyet
- Egzersiz
- Sağlıklı ve stressiz bir yaşam tarzı
- Kemik yıkım parametrelerinin ölçümü ve gerektiği takdirde tedavi

Kemik Erimesi (osteoporoz) Nasıl Teşhis Edilir?
Çok basit olarak kan ve idrar ölçümü (Yüksek basınçlı Hplc) yapabilen bir takım biokimyasal markerleri ile değerlendirilir.

Kemik Erimesinde (osteoporoz) Kemik Yıkımını Gösteren Biokimyasal Markerler Nelerdir?
1) Pridinolin: Kemik ve kıkırdakta bulunur. Yüksek pridinolin düzeyinin kalça faktörü öngörüsünde önemli rolünün olduğu tespit edilmiştir.
2) Deoksipridinolin: Kemikteki kollajen yıkımını yansıtır. Pridinolin ve deoksipridinolin kemikteki tip 1 kollayande bulunan çapraz bağları oluştururlar ve fibril yıkımı sonucu ortaya çıkar. Bununla birlikte idrar pridinolin ve deoksipridinolin konsantrasyonlarının kemik yıkımını doğrudan yansıttığı kabul edilir. Postmenapozal dönemdeki kadınlarda kemik rezolasyonundaki artmasıyla beraber üriner atılım düzeyleri artar.

*Deoksipridinolin ve pridinolin ölçümü yeni sentezlenmiş kollajenin yıkımından ve yiyeceklerden etkilenmez.

3) Hidroksiprolin: Kollajen dokuda bulunur. Üriner hidroksiprolin atılımı hem tüm vücut kollajenini yansıtıp hemde diyetten etkilendiği için ölçümü duyarlı ve özgün değildir. Toplam vücut kollajenin %50'si kemiklerde bulunur.

4) N - Telopeptid (N - Tx): N - Telopeptid Cross Links, kemiğin organik matriksinin % 90'ını oluşturan Lp 1 Kollajen spesifik yapılardır.

Deri gibi diğer Tip 1 Kollajen içeren dokulardaki kollajen yıkım, osteoklastlar tarafından olmadığı için bu yıkım idrar NTx düzeyini etkilemez. İdrar' da NTx düzeylerindeki bu hızlı düşüş vertebral kemik mineral yoğunluğunda hızlı bir artışla paralellik gösterir. 5) İdrar'da kalsiyum

6) Kan'da 25 OH vitamini D3 D vitamini hem vücuttaki kalsiyum ve fosfor metabolizması hemde kemiklerin gelişiminde önemli rol oynayan bir hormon maddesidir. 25 Hidroksi vitamin D düzeyleri düşüklüğü yalnızca basit bir biokimyasal bozuklup olmayıp; beraberinde kemik yapım - yıkım hızında artma; osteoporoz ve hafif ostomalazi, kalça ya da diğer kemiklerdeki kırık olasılığında artma gibi fizyolojik, klinik ve patolojik bulgulara yol açmaktadır.

Kemik Yoğunluğu Ölçümü ile Kemik Yıkım Analizleri Arasındaki Fark Nedir?
Osteoporoz tanısında kemik meniral yoğunluğu ölçümleri ile kombine olarak biokimyasal markerlerin kullanımını, tanının güvenilirliğinde ve risklerin belirlenmesinde daha etkilidir.

Ayrıca kemik densitometrik ölçümlerden çok daha erken dönemde gösterdiğinden tedavi seçimi ve takibin yönlendirilmesinde kullanılabilir. Böylece hem tanıda hemde tedavide etkinlik sağlanacağından, olası komplikasyonların mortalite ve morbidite riskinin düşürülerek tedavi maliyetinin azalacağı tespit edilmektedir.

Kaynaklar
- Mc de Vernejoul. Bone structure and function. In: Geusens P (editor) Osteoporoz in Clinical Practice. London, Springer, 1998: 1- 5

- Martin TJ, Suda T. Molecular and cellular mechanism of bone loss. In : Papapoulus SE, Lips P, Pols HAP, Johnston CC, Delmas PD (editors)

- Krane Sm. Procollagen etention peptides as markers of collagen syntesis. In: Frame B, Potts JT (eds.) Clinical disorders of Bone and Mineral Metabolism. Amsterdam, Excerpta Medica 1983: 108 - 111.

- Hahn EG, Martini GA. Diagnostische parameter der kollagen biosynthese. Internist 1980: 21. 195-201.

- Rombins S. Evaluation of urinary hydroxypyridinium crosslink measurements as resorption markers in metabolic bo 10. Reeve J, The use of biochemical and isotopic studies in the investigation of bone disorders. In: Stevenson JC (edt.) New techniques in metabolic bone disease 1990.

- Delmas PD. Clinical use of biochemical markers of bone remodelling in osteoporosis. Bone 1992: 13, 17-21

- Collwell A, Russel R, Eastell R. Factors affecting the assay of urinar hydroxypyridinum crosslinks as markers of bone resorptions. Eur J Clin Invest 1993:23, 341-343